मोठी बातमी! शेतकऱ्यांना हेक्टरी १०,००० रुपये विशेष मदत जाहीर; रब्बी हंगामासाठी 'या' जिल्ह्यांना मिळणार लाभ | Maharashtra Farmer Aid GR 2025

Ativrushti Nuksan Bharpai 2025 GR Details Marathi

अतिवृष्टी नुकसान भरपाई २०२५: रब्बी हंगामासाठी १०,००० रुपये हेक्टरी मदत जाहीर! शासन निर्णय, जिल्हा यादी आणि वाटप तारीख

सारांश (Meta Description): महाराष्ट्र शासनाच्या ४ नोव्हेंबर २०२५ च्या GR नुसार अतिवृष्टी बाधित शेतकऱ्यांना रब्बी हंगामासाठी प्रति हेक्टर १०,००० रुपये मदत जाहीर झाली आहे. पात्र जिल्हे, बँक कर्ज वसुलीचे नियम आणि पैसे कधी जमा होणार? सविस्तर वाचा.

नमस्कार शेतकरी बांधवांनो, जून ते सप्टेंबर २०२५ या कालावधीत राज्यात झालेली अतिवृष्टी (Heavy Rain) आणि महापुरामुळे खरीप हंगामातील पिकांचे अतोनात नुकसान झाले. हातातोंडाशी आलेला घास निसर्गाने हिरावून घेतल्यामुळे बळीराजा आर्थिक संकटात सापडला होता. खरिपाचे नुकसान झाले, आता रब्बी हंगामाची (Rabi Season) पेरणी कशी करायची? बियाणे आणि खतांसाठी पैशांची जुळवाजुळव कशी करायची? या विवंचनेत असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी राज्य शासनाने एक मोठा दिलासादायक निर्णय घेतला आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागाने दिनांक ०४ नोव्हेंबर २०२५ रोजी एक अत्यंत महत्त्वाचा शासन निर्णय (GR) निर्गमित केला आहे. या निर्णयानुसार, नैसर्गिक आपत्तीमुळे बाधित झालेल्या शेतकऱ्यांना रब्बी हंगामासाठी विशेष बियाणे आणि निविष्ठा खरेदी करण्यासाठी प्रति हेक्टर १०,००० रुपये इतकी विशेष आर्थिक मदत (Special Relief Package) जाहीर करण्यात आली आहे. आजच्या या सविस्तर लेखामध्ये आपण या मदतीचे निकष, पात्र जिल्हे, एकूण मंजूर निधी आणि बँक कर्ज वसुलीबाबतचे महत्त्वाचे नियम यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.

[attachment_0](attachment)

[Image: अतिवृष्टी नुकसान भरपाई २०२५ शासन निर्णय आणि मदत]

लेखाची अनुक्रमणिका:

१. मदतीचे स्वरूप: शेतकऱ्यांना नक्की किती पैसे मिळणार?

शासनाने काढलेल्या ४ नोव्हेंबर २०२५ च्या जीआरनुसार, ही मदत नुकसान भरपाई म्हणून नाही तर रब्बी हंगामातील पेरणीसाठी 'विशेष सहाय्य' म्हणून दिली जात आहे. याचे निकष खालीलप्रमाणे आहेत:

  • मदतीची रक्कम: पात्र शेतकऱ्यांना प्रति हेक्टर रु. १०,०००/- (दहा हजार रुपये) इतकी मदत दिली जाईल.
  • कमाल मर्यादा (Limit): ही मदत एका शेतकऱ्याला जास्तीत जास्त ३ हेक्टरच्या मर्यादेत दिली जाईल. म्हणजे जास्तीत जास्त ३०,००० रुपये मिळू शकतात.
  • पात्रता निकष: जून ते सप्टेंबर २०२५ या कालावधीत अतिवृष्टी किंवा पुरामुळे ज्यांचे ३३% पेक्षा जास्त नुकसान झाले आहे आणि ज्यांचे पंचनामे (Panchnama) महसूल विभागाने मंजूर केले आहेत, अशा शेतकऱ्यांना हा लाभ मिळेल.
उदाहरणादाखल समजून घ्या:
  • शेतकऱ्याचे १ हेक्टर नुकसान झाले असल्यास = १०,००० रुपये.
  • शेतकऱ्याचे १.५ हेक्टर नुकसान झाले असल्यास = १५,००० रुपये.
  • शेतकऱ्याचे ३ हेक्टर किंवा त्यापेक्षा जास्त नुकसान झाले असल्यास = ३०,००० रुपये (कमाल मर्यादा).

२. कोणत्या जिल्ह्यांना/विभागांना लाभ मिळणार? (जिल्हा निहाय यादी)

शासन निर्णयासोबत जोडलेल्या परिशिष्टानुसार, राज्यातील कोकण, पुणे, नागपूर आणि छत्रपती संभाजीनगर (मराठवाडा) या चार महसूल विभागांतील विशिष्ट जिल्ह्यांसाठी हा निधी मंजूर करण्यात आला आहे. तुमच्या जिल्ह्याचे नाव खालीलप्रमाणे तपासा:

अ) कोकण विभाग (Konkan Division)

कोकणात पावसाचा जोर सर्वाधिक असल्याने तिथे मोठ्या प्रमाणात भातशेतीचे व फळबागांचे नुकसान झाले होते. खालील जिल्ह्यांचा यात समावेश आहे:

  • रायगड
  • रत्नागिरी
  • सिंधुदुर्ग
  • ठाणे
  • पालघर

(कोकण विभागातील एकूण १,०८,३९२ बाधित शेतकऱ्यांसाठी मदत प्रस्तावित आहे).

ब) पुणे विभाग (Pune Division)

कृष्णा आणि कोयना खोऱ्यातील पुरामुळे नुकसान झालेल्या जिल्ह्यांचा समावेश:

  • पुणे
  • सांगली

(येथील २,१६,१०२ बाधित शेतकऱ्यांचा विचार करण्यात आला आहे).

क) नागपूर विभाग (Nagpur Division)

विदर्भातील अतिवृष्टीचा फटका बसलेल्या जिल्ह्यांपैकी:

  • वर्धा

(वर्धा जिल्ह्यातील २,३४,५६१ शेतकऱ्यांसाठी विशेष तरतूद करण्यात आली आहे).

ड) छत्रपती संभाजीनगर विभाग (Marathwada)

यावर्षी मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना परतीच्या पावसाचा मोठा फटका बसला आहे. खालील जिल्ह्यांसाठी निधी मंजूर झाला आहे:

  • धाराशिव (उस्मानाबाद)
  • लातूर
  • परभणी

(या विभागातील सर्वाधिक १४,६५,१८५ शेतकऱ्यांना लाभ मिळण्याची शक्यता आहे).

३. एकूण निधी आणि पैसे वाटप प्रक्रिया (DBT)

राज्यातील बाधित शेतकऱ्यांसाठी शासनाने मोठी आर्थिक तरतूद केली आहे. या मदतीसाठी तब्बल २,०७२ कोटी ७८ लाख ४१ हजार रुपये (रु. २०७२.७८ कोटी) इतका निधी वितरीत करण्यास प्रशासकीय मान्यता दिली आहे.

पैसे जमा होण्याची प्रक्रिया (DBT Process):

शेतकऱ्यांना आता मदतीसाठी कोणत्याही कार्यालयात अर्ज करण्याची गरज नाही. ही प्रक्रिया पूर्णपणे स्वयंचलित (Automatic) असेल:

  1. यादी प्रसिद्धी: महसूल व कृषी विभागाने केलेल्या पंचनाम्याच्या आधारे पात्र लाभार्थ्यांच्या याद्या जिल्हाधिकारी कार्यालयाच्या संकेतस्थळावर प्रसिद्ध केल्या जातील.
  2. थेट लाभ हस्तांतरण (DBT): मदतीची रक्कम थेट शेतकऱ्यांच्या आधार लिंक (Aadhaar Linked) असलेल्या बँक खात्यात जमा केली जाईल.
  3. कालावधी: निधी मंजूर झाल्यामुळे, येत्या ८ ते १० दिवसांत प्रत्यक्ष वाटप सुरू होण्याची शक्यता आहे, जेणेकरून रब्बी पेरणीसाठी शेतकऱ्यांना वेळेवर पैसा मिळेल.

[Image: शेतकऱ्यांच्या खात्यात थेट मदत जमा होण्याची प्रक्रिया]

४. बँक कर्ज वसुलीबाबत शासनाचा शेतकऱ्यांना दिलासा

शेतकऱ्यांसाठी सर्वात महत्त्वाची आणि दिलासादायक बाब म्हणजे, अनेकदा शासनाची नैसर्गिक आपत्तीची मदत जमा झाली की बँका ती रक्कम थकीत कर्जापोटी (Loan Recovery) परस्पर कापून घेतात. यामुळे शेतकऱ्यांच्या हातात पेरणीसाठी पैसे उरत नाहीत. मात्र, या जीआरमध्ये (GR) बँकांना सक्त ताकीद देण्यात आली आहे.

🚨 शासनाचा आदेश: "नैसर्गिक आपत्तीमध्ये शेतकऱ्यांना जी विशेष मदत दिली जाते, ती रक्कम बँकांनी कर्ज खात्यात किंवा इतर कोणत्याही वसुलीसाठी वळती करू नये (Deduct). शेतकऱ्यांना ही रक्कम पूर्णपणे वापरता आली पाहिजे." जिल्हाधिकाऱ्यांना याबाबत आपल्या जिल्ह्यातील सर्व बँकांना स्पष्ट सूचना देण्याचे आदेश शासनाने दिले आहेत.

त्यामुळे, जर तुमच्या बँकेने या मदतीच्या पैशातून कर्ज कपात करण्याचा प्रयत्न केला, तर तुम्ही या शासन निर्णयाचा (दि. ०४.११.२०२५) आधार घेऊन जिल्हाधिकारी कार्यालयात तक्रार करू शकता.

५. शासन निर्णय (GR) थोडक्यात: आकडेवारी तक्ता

संपूर्ण जीआर वाचणे शक्य नसेल तर खालील तक्त्यातून तुम्हाला मुख्य माहिती मिळेल:

तपशील माहिती
शासन निर्णय दिनांक ०४ नोव्हेंबर २०२५
मदतीचे कारण अतिवृष्टी नुकसान भरपाई & रब्बी बियाणे मदत
मदत रक्कम रु. १०,०००/- प्रति हेक्टर
कमाल मर्यादा ३ हेक्टर पर्यंत (जास्तीत जास्त ३०,००० रु.)
एकूण लाभार्थी (अंदाजित) २०,२४,२४० (२० लाखांहून अधिक)
एकूण मंजूर निधी २०७२.७८ कोटी रुपये
लाभार्थी विभाग कोकण, पुणे, नागपूर, छ. संभाजीनगर

६. पैसे जमा झाले की नाही कसे तपासावे?

तुमच्या खात्यात पैसे आले आहेत की नाही हे तपासण्यासाठी तुम्ही खालील पद्धती वापरू शकता:

  • बँक SMS: तुमचे बँक खाते मोबाईल नंबरशी लिंक असेल तर पैसे जमा झाल्यावर SMS येईल.
  • PFMS पोर्टल: पब्लिक फायनान्शियल मॅनेजमेंट सिस्टीम (PFMS) पोर्टलवर जाऊन 'Know Your Payment' पर्यायाद्वारे आधार नंबर टाकून स्टेटस पाहू शकता.
  • तलाठी कार्यालय: तुमच्या गावातील तलाठी कार्यालयात पात्र यादी प्रसिद्ध केली जाते, तिथे तुमचे नाव तपासा.

७. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

Q1: मला हे पैसे मिळवण्यासाठी कोठे अर्ज करावा लागेल?

उत्तर: या मदतीसाठी तुम्हाला नव्याने अर्ज करण्याची गरज नाही. जून ते सप्टेंबर २०२५ दरम्यान ज्या शेतकऱ्यांचे पंचनामे (Panchnama) झाले आहेत आणि जे शासकीय निकषानुसार पात्र ठरले आहेत, अशा शेतकऱ्यांची यादी शासनाकडे तयार आहे. त्या यादीनुसार थेट पैसे जमा होतील.

Q2: ही मदत पीक विम्यापेक्षा वेगळी आहे का?

उत्तर: होय, नक्कीच! पीक विमा (Crop Insurance) ही विमा कंपन्यांकडून मिळणारी भरपाई आहे. तर ही १०,००० रुपयांची मदत शासनाकडून दिली जाणारी "विशेष मदत" (Relief Package) आहे. तुम्हाला पीक विमा आणि ही मदत दोन्ही मिळू शकते.

Q3: माझे जिल्हा या यादीत नाव दिसत नाही, मग मला पैसे मिळणार नाहीत का?

उत्तर: सध्याच्या शासन निर्णयानुसार (४ नोव्हेंबर २०२५) कोकण, पुणे, नागपूर आणि छत्रपती संभाजीनगर विभागातील वर दिलेल्या विशिष्ट जिल्ह्यांचे प्रस्ताव मंजूर झाले आहेत. इतर जिल्ह्यांचे प्रस्ताव शासनाकडे विचाराधीन असू शकतात. भविष्यात नवीन जीआर आल्यास इतर जिल्हे समाविष्ट होऊ शकतात.

Q4: जर बँकेने पैसे कापून घेतले तर काय करावे?

उत्तर: जर बँकेने या मदतीतून कर्जाची रक्कम कापली, तर तुम्ही तात्काळ बँक मॅनेजरला लेखी तक्रार द्या आणि शासन निर्णयाची प्रत जोडा. तरीही ऐकले नाही तर जिल्हाधिकारी कार्यालयात किंवा तहसीलदार कार्यालयात तक्रार नोंदवा.

८. निष्कर्ष आणि महत्त्वाचे मुद्दे (Key Takeaways)

शेतकरी मित्रांनो, रब्बी हंगामाच्या तोंडावर शासनाने घेतलेला हा निर्णय नक्कीच स्वागतार्ह आहे. जरी झालेल्या नुकसानीची पूर्ण भरपाई पैशात मोजता येत नसली, तरी हेक्टरी १० हजार रुपयांची मदत बियाणे, खते आणि मशागतीसाठी नक्कीच हातभार लावेल. विशेष म्हणजे बँक कर्ज वसुलीवरील बंदी हा निर्णय शेतकऱ्यांच्या हिताचा आहे.

महत्वाचे: हा शासन निर्णय तुम्ही स्वतः पाहू इच्छित असाल तर महाराष्ट्र शासनाच्या संकेतस्थळावर (www.maharashtra.gov.in) जाऊन सांकेतांक २०२५११०४१४३२११२४१९ द्वारे डाऊनलोड करू शकता.

ही माहिती तुमच्या गावातील आणि व्हॉट्सॲप ग्रुपवरील इतर शेतकरी मित्रांपर्यंत नक्की शेअर करा, जेणेकरून ते देखील या लाभाबद्दल जागरूक राहतील.