१ जानेवारी २०२६ पासून पॅन कार्डचे नियम बदलणार? पॅन २.० आणि आधार लिंकिंगची संपूर्ण मार्गदर्शिका

तुम्ही तुमचे पॅन कार्ड आधारशी लिंक केले आहे का? सध्या सोशल मीडियावर '१ जानेवारी २०२६ पासून जुने पॅन कार्ड बंद होणार' अशा चर्चांना उधाण आले आहे. या अफवांवर विश्वास ठेवण्यापूर्वी सत्य जाणून घेणे गरजेचे आहे. केंद्र सरकारने पॅन २.० प्रकल्प आणि आधार लिंकिंगबाबत नवीन अधिसूचना जारी केली आहे. या लेखात आपण या नवीन बदलांचा तुमच्या खिशावर काय परिणाम होईल आणि तुमचे पॅन सुरक्षित कसे ठेवावे, हे सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.

लेखाची अनुक्रमणिका:


पॅन कार्ड संदर्भातील सध्याचा गोंधळ आणि वास्तव

भारतातील प्रत्येक करदात्यासाठी आणि बँक खातेधारकांसाठी पर्मनंट अकाउंट नंबर अर्थात 'पॅन कार्ड' हे सर्वात महत्त्वाचे दस्तऐवज आहे. पण सध्या व्हॉट्सॲप युनिव्हर्सिटी आणि सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या मेसेजेसमुळे सामान्य नागरिक घाबरले आहेत. "जुने पॅन कार्ड आता कचऱ्यात टाकावे लागणार", "नवीन QR कोड वाले कार्ड सक्तीचे होणार", किंवा "१ जानेवारी २०२६ नंतर पॅन कार्ड रद्द होणार" अशा बातम्या तुम्हीही वाचल्या असतील.

मात्र, घाबरून जाण्याचे कारण नाही. अर्थ मंत्रालयाने आणि सेंट्रल बोर्ड ऑफ डायरेक्ट टॅक्सेस (CBDT) ने काही नवीन नियम नक्कीच आणले आहेत, पण त्याचा अर्थ असा नाही की तुमचे सध्याचे पॅन कार्ड अचानक बाद होईल. या लेखात आपण सरकारची अधिकृत भूमिका, पॅन २.० प्रकल्पाचा खरा अर्थ आणि आधार लिंकिंगची निकड यावर सविस्तर चर्चा करणार आहोत.

अधिसूचना क्रमांक २६/२०२५ आणि १ जानेवारी २०२६ ची डेडलाईन

[IMAGE PLACEHOLDER 1: Calendar highlighting 31st Dec 2025 with a PAN card]
Alt Text: PAN Aadhaar Linking Deadline Calendar Notification 26/2025 Marathi

सर्वप्रथम आपण १ जानेवारी २०२६ या तारखेचा उलगडा करूया. ही तारीख सर्वांसाठी धोक्याची घंटा नाही, तर एका विशिष्ट गटासाठी आहे.

हे नियम कोणासाठी आहेत?

CBDT ने जारी केलेल्या नोटिफिकेशन नंबर २६/२०२५ नुसार, ज्या करदात्यांनी त्यांचे पॅन कार्ड 'आधार एनरोलमेंट आयडी' (Aadhaar Enrolment ID) वापरून काढले होते, पण अद्याप त्यांचा १२ अंकी आधार क्रमांक पॅनला जोडलेला नाही, त्यांच्यासाठी ३१ डिसेंबर २०२५ ही अंतिम मुदत आहे.

जेव्हा आधार कार्ड नवीन आले होते, तेव्हा अनेक लोकांनी आधार कार्ड हातात मिळण्याआधीच केवळ पावतीच्या (Enrolment Slip) आधारावर पॅन कार्डसाठी अर्ज केला होता. अशा केसेसमध्ये इन्कम टॅक्स विभागाकडे तुमचा पॅन आहे, पण तुमचा आधार नंबर नाही. अशा लोकांना आता ३१ डिसेंबर २०२५ पर्यंत लिंक करणे बंधनकारक केले आहे.

सामान्य लोकांसाठी डेडलाईन काय आहे?

सामान्य करदात्यांसाठी मोफत लिंक करण्याची मुदत ३० जून २०२३ लाच संपली आहे. आता तुम्हाला लिंक करायचे असेल, तर १,००० रुपये दंड (Late Fee) भरूनच ते करावे लागते. जर तुम्ही अजूनही लिंक केले नसेल, तर ३१ डिसेंबर २०२५ ची वाट पाहू नका, तुमचे कार्ड कधीही निष्क्रिय होऊ शकते.

पॅन कार्ड 'निष्क्रिय' (Inoperative) झाल्यास होणारे ५ मोठे आर्थिक नुकसान

जर तुमचे पॅन कार्ड आधारशी लिंक नसेल आणि ते 'Inoperative' झाले, तर तुम्हाला खालीलप्रमाणे जबरदस्त आर्थिक फटका बसू शकतो. हे नुकसान १,००० रुपयांच्या दंडापेक्षा कितीतरी जास्त आहे.

१. दुप्पट टीडीएस कपात (Higher TDS Deduction)

हा सर्वात मोठा फटका आहे. समजा, तुम्ही नोकरी करता किंवा तुमची बँकेत एफडी (Fixed Deposit) आहे. सामान्य परिस्थितीत बँक तुमच्या व्याजावर १०% टीडीएस कापते. पण पॅन निष्क्रिय असल्यास, आयकर कायद्याच्या कलम २०६एए (Section 206AA) नुसार, बँक थेट २०% किंवा त्यापेक्षा जास्त दराने टीडीएस कापेल.

२. टॅक्स रिफंड अडकणे

जर तुम्ही इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) भरला असेल आणि तुमचा रिफंड येणे बाकी असेल, तर पॅन निष्क्रिय असेपर्यंत तो रिफंड तुम्हाला मिळणार नाही. इतकेच नाही, तर त्या रिफंडवर मिळणारे व्याजही तुम्हाला दिले जाणार नाही.

३. बँक व्यवहारांवर निर्बंध

रिझर्व्ह बँक आणि इन्कम टॅक्सचे नियम एकमेकांशी जोडलेले आहेत. पॅन निष्क्रिय झाल्यास तुम्हाला ५०,००० रुपयांपेक्षा जास्त रक्कम बँकेत भरता येणार नाही किंवा काढता येणार नाही. तसेच नवीन बँक खाते उघडता येणार नाही.

४. क्रेडिट कार्ड आणि लोनच्या समस्या

नवीन क्रेडिट कार्ड मिळवणे किंवा कर्जासाठी अर्ज करणे अशक्य होईल, कारण सिबिल स्कोअर आणि केवायसीसाठी पॅन अत्यावश्यक असते.

५. मालमत्ता खरेदी-विक्रीत अडथळे

१० लाख रुपयांपेक्षा जास्त किमतीची मालमत्ता खरेदी करताना किंवा ५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त किमतीची गाडी घेताना पॅन देणे बंधनकारक आहे. पॅन निष्क्रिय असल्यास हे व्यवहार करता येणार नाहीत.


परिस्थिती सक्रिय पॅन (Active) निष्क्रिय पॅन (Inoperative)
टीडीएस दर सामान्य (१०% ते ३०%) दुप्पट (किमान २०%)
रिफंड वेळेवर मिळतो मिळत नाही, अडकून पडतो
बँक व्यवहार सुरळीत ५०,००० च्या वर व्यवहार बंद
कर्ज/लोन मिळते मिळत नाही

पॅन २.० (PAN 2.0) प्रकल्प: जुने कार्ड बदलावे लागेल का?

[IMAGE PLACEHOLDER 2: Digital illustration comparing old PAN system vs New Unified PAN 2.0]
Alt Text: PAN 2.0 Project India Upgrade Digital System

मोदी सरकारने नुकताच 'पॅन २.०' प्रकल्प मंजूर केला आहे, ज्यासाठी १,४३५ कोटी रुपये खर्च केले जाणार आहेत. यामुळे लोकांमध्ये संभ्रम आहे की जुने कार्ड आता चालणार नाही.

पॅन २.० म्हणजे नेमके काय?

सध्या पॅन कार्डशी संबंधित सेवा तीन वेगवेगळ्या पोर्टल्सवर (NSDL, UTIITSL, E-filing) विखुरलेल्या आहेत. पॅन २.० या सर्व सेवांना एकाच छताखाली आणेल. हे एक 'डिजिटल अपग्रेड' आहे. यात नवीन तंत्रज्ञान, वेगवान सर्व्हर आणि मजबूत डेटा सुरक्षा असेल.

जुन्या कार्डांचे काय होणार?

याचे उत्तर स्पष्ट आहे: जुने पॅन कार्ड पूर्णपणे वैध राहतील. तुम्हाला तुमचे जुने कार्ड फेकून देण्याची किंवा सक्तीने नवीन कार्ड काढण्याची गरज नाही. तुमचा १० अंकी पॅन क्रमांक तोच राहणार आहे.

क्यूआर कोड (QR Code) चे रहस्य

नवीन येणाऱ्या पॅन कार्ड्सवर 'डायनॅमिक क्यूआर कोड' असेल, ज्यामध्ये तुमची अद्ययावत माहिती असेल. पण याचा अर्थ असा नाही की जुन्या कार्डवर क्यूआर कोड नाही म्हणून ते रद्द होईल. जुनी कार्डे वापरत राहण्यास कोणतीही कायदेशीर अडचण नाही.

तुमचे पॅन ॲक्टिव्ह आहे की नाही हे कसे तपासावे?

[IMAGE PLACEHOLDER 3: Screenshot of Income Tax Portal showing 'Link Aadhaar Status']
Alt Text: How to check PAN Aadhaar Link Status on Income Tax Portal

तुम्ही लिंक करण्यासाठी पैसे भरण्यापूर्वी, तुमचे स्टेटस तपासणे गरजेचे आहे. ही पद्धत अगदी सोपी आहे:

  1. आयकर विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या: www.incometax.gov.in
  2. होमपेजवर 'Quick Links' सेक्शनमध्ये 'Link Aadhaar Status' या पर्यायावर क्लिक करा.
  3. तुमचा पॅन नंबर आणि आधार नंबर टाका.
  4. 'View Link Aadhaar Status' बटणावर क्लिक करा.

जर स्क्रीनवर "PAN is already linked with Aadhaar" असा मेसेज आला, तर तुम्हाला काहीही करण्याची गरज नाही.

पॅन-आधार लिंक करण्याची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

जर तुमचे पॅन लिंक नसेल, तर तुम्हाला १,००० रुपये दंड भरावा लागेल. खालील पायऱ्या फॉलो करा:

पायरी १: दंड भरणे (Payment Process)

  1. इन्कम टॅक्स पोर्टलवर 'e-Pay Tax' वर जा.
  2. पॅन आणि मोबाइल नंबर टाकून व्हेरिफाय करा.
  3. 'Income Tax' टाइल निवडा.
  4. Assessment Year निवडताना चालू वर्ष (2025-26) निवडा.
  5. Type of Payment मध्ये 'Other Receipts (500)' हा पर्याय निवडा.
  6. १,००० रुपये भरा (UPI, Net Banking द्वारे).

पायरी २: लिंकिंग रिक्वेस्ट (Linking Request)

  1. पैसे भरल्यानंतर ४-५ दिवसांनी (किंवा लगेच) पुन्हा पोर्टलवर या.
  2. 'Link Aadhaar' पर्यायावर क्लिक करा.
  3. पॅन आणि आधार नंबर टाका आणि 'Validate' करा.
  4. आधारवरील नाव आणि मोबाइल नंबर टाका आणि विनंती सबमिट करा.

कोणाला पॅन-आधार लिंक करणे बंधनकारक नाही?

सरकारने खालील गटांना यातून सूट दिली आहे:

  • आसाम, जम्मू-काश्मीर आणि मेघालय राज्याचे रहिवासी.
  • ८० वर्षांवरील अति-ज्येष्ठ नागरिक (Super Senior Citizens).
  • आयकर कायद्यानुसार 'अनिवासी भारतीय' (NRIs).

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

१. १ जानेवारी २०२६ ला माझे जुने पॅन कार्ड रद्द होईल का?

नाही. तुमचे जुने पॅन कार्ड रद्द होणार नाही. ही तारीख फक्त त्या लोकांसाठी आहे ज्यांनी आधार एनरोलमेंट आयडीवर पॅन काढले होते.

२. पॅन-आधार लिंक करण्यासाठी आता किती फी आहे?

सध्या पॅन आणि आधार लिंक करण्यासाठी १,००० रुपये (Late Fee) दंड आकारला जात आहे.

३. पॅन २.० प्रकल्पामुळे मला नवीन कार्ड काढावे लागेल का?

नाही. तुम्हाला नवीन कार्ड काढण्याची सक्ती नाही. तुमचे जुने कार्ड पूर्णपणे चालणार आहे.

४. माझे पॅन निष्क्रिय झाले तर पगार कापला जाईल का?

पगार कापला जाणार नाही, पण पगारातून कापला जाणारा टीडीएस (Tax) दुप्पट दराने कापला जाईल.

५. जर नावाच्या स्पेलिंगमध्ये चूक असेल तर लिंक कसे करायचे?

जर नावात तफावत असेल तर ऑनलाइन लिंकिंग फेल होते. अशा वेळी तुम्हाला पॅन किंवा आधारमधील नाव दुरुस्त करावे लागेल, किंवा बायोमेट्रिक अपडेटसाठी NSDL/UTI सेंटरवर जावे लागेल.

निष्कर्ष

पॅन कार्ड हे केवळ प्लास्टिकचा तुकडा नसून ती तुमच्या आर्थिक ओळखीची किल्ली आहे. १ जानेवारी २०२६ च्या अफवांना घाबरण्यापेक्षा, आजच आपले स्टेटस तपासणे आणि त्रुटी असल्यास त्या दुरुस्त करणे शहाणपणाचे आहे. सरकारने पॅन २.० च्या माध्यमातून प्रणाली अधिक सक्षम केली आहे, ज्याचा फायदा आपल्यालाच होणार आहे.

तुम्हाला पॅन लिंकिंग किंवा नाव दुरुस्तीबाबत काही शंका आहेत का? खाली कमेंट बॉक्समध्ये विचारा किंवा हा लेख आपल्या मित्र-मैत्रिणींसोबत शेअर करा जेणेकरून त्यांचेही नुकसान टळेल.