रेशन कार्डमध्ये नवीन नाव कसे समाविष्ट करायचे किंवा कमी करायचे? : संपूर्ण मार्गदर्शक (2025)

तुम्ही नुकतेच नवीन घरात राहायला गेला आहात? किंवा तुमच्या घरात चिमुकल्याचे आगमन झाले आहे? किंवा लग्नानंतर सून घरी आली आहे? जर यापैकी कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर 'हो' असेल, तर तुम्हाला तुमचे रेशन कार्ड (Ration Card) अपडेट करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

मित्रहो, २०२५ मध्ये रेशन कार्ड हे केवळ स्वस्त धान्य मिळवण्याचे साधन राहिले नसून, ते भारतीय नागरिकत्वाचा आणि ओळखीचा सर्वात भक्कम पुरावा बनले आहे. 'वन नेशन वन रेशन कार्ड' योजनेमुळे आता तुमचे कार्ड अपडेट असणे अनिवार्य झाले आहे. या लेखात आपण नाव बदलण्याची संपूर्ण A to Z प्रक्रिया, लागणारी कागदपत्रे आणि फॉर्म भरण्याची पद्धत अगदी सोप्या मराठीत समजून घेणार आहोत.

लेखाची अनुक्रमणिका:

[येथे रेशन कार्डची किंवा कुटुंबाची इमेज अपलोड करा]
Alt Text: Ration Card Name Update Process Maharashtra 2025

१. रेशन कार्डमध्ये बदल करण्याची गरज कधी पडते? (Real-World Scenarios)

रेशन कार्ड अपडेट करण्यामागे प्रामुख्याने ३ मोठी कारणे असतात:

  • नवीन नाव समाविष्ट करणे (Addition): बाळाचा जन्म झाल्यास किंवा लग्नानंतर पत्नीचे नाव सासरच्या कार्डवर लावण्यासाठी.
  • नाव कमी करणे (Deletion): कुटुंबातील सदस्याचा मृत्यू झाल्यास किंवा विभक्त कुटुंब झाल्यास.
  • पत्ता बदलणे (Transfer): एका शहरातून दुसऱ्या शहरात स्थलांतर केल्यास.

२. महाराष्ट्रातील रेशन कार्डचे प्रकार आणि पात्रता

अर्ज करण्यापूर्वी तुमचे कार्ड कोणत्या प्रकारात मोडते, हे पाहणे गरजेचे आहे:

रेशन कार्डचा रंग प्रकार पात्रता (वार्षिक उत्पन्न)
पिवळे (Yellow) BPL १५,००० रुपयांपर्यंत (गरीब कुटुंबे)
केशरी (Orange) APL १५,००० ते १ लाख रुपये (मध्यमवर्गीय)
पांढरे (White) White १ लाखापेक्षा जास्त (सधन कुटुंबे)

३. नाव वाढवण्यासाठी किंवा कमी करण्यासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे

सरकारी कामात कागदपत्रे (Documents) अचूक असतील, तर काम पहिल्याच फेरीत होते. खालील यादी तपासा:

अ) लहान मुलाचे नाव वाढवण्यासाठी:

  • बाळाचा जन्म दाखला (ग्रामपंचायत/नगरपालिका).
  • आई-वडिलांचे आधार कार्ड.
  • मूळ रेशन कार्ड.

ब) पत्नीचे/सुनेचे नाव वाढवण्यासाठी:

  • नाव कमी केल्याचा दाखला (Deletion Certificate): हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. (मुलीच्या माहेरच्या कार्डवरून नाव कमी केल्याचा पुरावा).
  • मॅरेज सर्टिफिकेट किंवा लग्नाची पत्रिका.
  • लग्नानंतर नाव बदलले असल्यास गॅझेट (Gazette) प्रत.
  • आधार कार्ड (पती-पत्नी).

क) नाव कमी करण्यासाठी (मृत्यू झाल्यास):

  • मयत व्यक्तीचा मृत्यू दाखला (Death Certificate).
  • अर्जदाराचे आधार कार्ड.
  • मूळ रेशन कार्ड.
[येथे रेशन कार्ड फॉर्म ८ आणि ९ चा नमुना फोटो टाका]
Alt Text: Ration Card Form 8 and 9 Sample

४. ऑफलाईन अर्ज करण्याची प्रक्रिया (तहसील कार्यालय)

तुम्ही ऑफलाईन आणि ऑनलाईन अशा दोन्ही पद्धतीने अर्ज करू शकता. ग्रामीण भागात अजूनही ऑफलाईन पद्धत जास्त सोयीची आहे.

  1. फॉर्म मिळवणे: तहसील कार्यालयातून नाव वाढवण्यासाठी 'नमुना ८' आणि कमी करण्यासाठी 'नमुना ९' घ्या.
  2. माहिती भरणे: फॉर्ममध्ये रेशन कार्ड नंबर, कुटुंब प्रमुखाचे नाव आणि सदस्याची माहिती भरा.
  3. दुकानदाराची सही: अर्ज जमा करण्यापूर्वी तुमच्या रेशन दुकानदाराचा सही-शिक्का अर्जावर घ्या.
  4. जमा करणे: तहसील कार्यालयातील 'पुरवठा विभागात' अर्ज जमा करा.
  5. पावती: अर्ज दिल्यावर पोहोच पावती नक्की घ्या.

५. ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रक्रिया (MahaFood / Aaple Sarkar)

शहरी भागातील नागरिकांसाठी ही पद्धत उत्तम आहे.

  1. पोर्टल: rcms.mahafood.gov.in किंवा aaplesarkar.mahaonline.gov.in वर जा.
  2. विभाग: लॉगिन करून 'Food & Civil Supply Department' निवडा.
  3. सर्व्हिस: 'Addition of Name' किंवा 'Deletion of Name' निवडा.
  4. माहिती: तुमचा १२ अंकी रेशन कार्ड नंबर (SRC Number) टाका.
  5. अपलोड: आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
  6. फी: साधारणपणे २३.६० ते ५० रुपये शुल्क ऑनलाईन भरा.

६. अर्ज का नाकारला जातो? (Common Mistakes)

  • डिलीशन सर्टिफिकेट नसणे: माहेरचे नाव कमी केल्याचा पुरावा जोडला नसेल तर सासरी नाव लागत नाही.
  • आधार तफावत: रेशन कार्डवरील नाव आणि आधार कार्डवरील नावात किंवा जन्मतारखेत चूक असल्यास.
  • दुहेरी नाव: जर त्या व्यक्तीचे नाव आधीच भारतात इतर कुठेही रेशन कार्डवर असेल तर सिस्टीम ते स्वीकारत नाही.

७. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

१. रेशन कार्डमध्ये नाव वाढवण्यासाठी किती खर्च येतो?

सरकारी फी खूप कमी आहे (साधारण २० ते ५० रुपये). ऑफलाईन अर्जासाठी फॉर्मची किंमत ५-१० रुपये असू शकते.

२. ऑनलाईन अर्ज केल्यावर तहसील कार्यालयात जावे लागते का?

काही वेळा पडताळणीसाठी (Verification) मूळ कागदपत्रे घेऊन तुम्हाला बोलावले जाऊ शकते. तसा मेसेज किंवा फोन तुम्हाला येईल.

३. नवीन रेशन कार्ड किंवा अपडेट व्हायला किती दिवस लागतात?

नियमानुसार ३० दिवसांच्या आत काम होणे अपेक्षित आहे. कागदपत्रे पूर्ण असतील तर १५-२० दिवसांत सुधारित कार्ड मिळते.

४. नाव कमी केल्याचा दाखला (Deletion Certificate) हरवला तर काय करावे?

हा दाखला अत्यंत महत्त्वाचा आहे. हरवल्यास तुम्हाला पुन्हा जुन्या तहसील कार्यालयात जाऊन 'डुप्लिकेट दाखल्यासाठी' अर्ज करावा लागतो आणि प्रतिज्ञापत्र (Affidavit) द्यावे लागते.

निष्कर्ष

मित्रहो, रेशन कार्डमध्ये नाव वाढवणे किंवा कमी करणे ही आता पूर्वीसारखी किचकट प्रक्रिया राहिलेली नाही. डिजिटलायझेशनमुळे यामध्ये पारदर्शकता आली आहे. फक्त एक गोष्ट लक्षात ठेवा - 'आधार लिंक' असल्याशिवाय रेशन कार्डचे काम आता पूर्ण होत नाही.

तुम्ही स्वतः थोडा वेळ देऊन हे काम केले तर तुमचे पैसे नक्कीच वाचतील. नवीन पालकांसाठी किंवा नवीन लग्न झालेल्या जोडप्यांसाठी हा लेख नक्की शेअर करा, जेणेकरून त्यांची सरकारी कार्यालयाची पायपीट वाचेल.